Koniaków

KONIAKÓW

Góry, Trójwieś i Trójstyk – położenie geograficzne Koniakowa

Koniaków to wieś znajdująca się w województwie Śląskim (powiat cieszyński) na malowniczym obszarze Beskidu Śląskiego, górzystego ternu obfitującego w liczne źródła i doliny rzeczne. Ze względu na piękne krajobrazy oraz różnorodne szlaki do wędrówek i trasy narciarskie jest to region chętnie odwiedzany przez turystów, ceniących sobie spokój, kontakt z przyrodą i odpoczynek na łonie natury.

Koniaków, razem z Istebną i Jaworzynką, tworzą tak zwaną Trójwieś, stanowiącą najbardziej wysuniętą na południowy-zachód część Beskidów. Jest położona na pograniczu Polski, Słowacji i Czech – dlatego też miejsce to określa się jako „Trójstyk”. Na jego obszarze przebiega kontynentalny dział wód – przepływająca przez teren Trójwsi Olza należy do zlewiska Morza Bałyckiego, a Czadeczka – Morza Czarnego.

Warto zauważyć, że Koniaków, umiejscowiony na grzbiecie góry Ochodzitej, jest najwyżej położoną miejscowością nie tylko Trójwsi, ale i całego Beskidu Śląskiego. Znajduje się na wysokości 700–740 m n.p.m. Region słynie z pięknych, misternych koronek, nazwanych od miejsca ich wytwarzania – koronkami koniakowskimi. Ozdoby wykonywane przez koronczarki stanowią wyjątkową i niepowtarzalną pamiątkę z pobytu w Koniakowie i okolicach.

koronczarki wykonują obrusy i serwetki na tle Koniakowa koronczarki na tle Koniakowa  Koniaków

Skąd wzięła się nazwa Koniaków, czyli kilka słów o etymologii

Pochodzenie nazwy wsi Koniaków do dziś nie zostało jednoznaczne wyjaśnione. Gdy słyszymy nazwę Koniaków, na myśl od razu nasuwają się konie. To najbardziej oczywiste ze skojarzeń i właśnie wokół niego krążą wszystkie teorie tłumaczące skąd wzięła się nazwa Koniaków. Również w herbie Koniakowa znajduje się biały koń. Według jednej z teorii jej nazwa wywodzi się od podkuwania koni, które wypasano na tym terenie i pochodzi od słów „konia-kół”. Inna głosi, że nazwę przynieśli  ze sobą osadnicy z Koniakowa pod Cieszynem – osiedlając się w południowej części Trójwsi, nazwali ją na cześć swojej rodzinnej miejscowości. Według najnowszych badań obie teorie są mało prawdopodobne. Wskazują jednak na trzy nowe możliwości – według pierwszej nazwa Koniaków mogła powstać od nazwiska lub przezwiska Koniak, dwie kolejne wskazują na obce pochodzenie nazwy: albo od czeskiego określenia pasterza koni, czyli „Konak” albo też od rumuńskiego słowa „conak” oznaczającego właściciela zameczku lub zajazdu. Która z nich jest najbardziej prawdopodobna? Czy pochodzi od polskiego, czy może od obcego słowa, które przynieśli ze sobą osadnicy? Oceńcie sami od czego pochodzi nazwa Koniaków!

obrus okrągły wykonany ręcznie w Koniakowie serwetka wykonana ręcznie na szydełku w Koniakowie obrus koronkowy wykonany w Koniakowie 

Od habsburskiego Księstwa Cieszyńskiego do III Rzeczypospolitej – krótka historia Koniakowa

Obecnie Koniaków, podobnie jak Jaworzynka, wchodzi w skład gminy Istebna. Cofnijmy się jednak o kilkaset lat w przeszłość – do początków XVIII wieku i do początków Koniakowa. Już od końca średniowiecza na terenie Beskidu Śląskiego, a więc i dzisiejszego Koniakowa, osiedlała się ludność ze Śląska Cieszyńskiego oraz przybywający z południa Wołosi. Do połowy XVII wieku teren znajdował się pod panowaniem Piastów Śląskich. Po wygaśnięciu tej linii dynastii, Księstwo Cieszyńskie, a z nim Trójwieś (Koniaków, Istebna i Jaworzynka), przeszły w ręce Habsburgów, którzy utworzyli tu swoje latyfundium, nazywane Komorą Cieszyńską.

Wieś powstała w 1712 roku ale ludzie mieszkali na terenie Koniakowa już kilkadziesiąt lat wcześniej. Przybyli przy okazji budowy fortyfikacji na pograniczu Śląska i Węgier, czyli w pobliżu współcześnie istniejącej Trójwsi. Woli Szaniec (Ochsen Szantz) powstał w latach 80 XVII wieku. Odtąd utrzymywano na terenie Koniakowa załogę dla fortyfikacji. Trzydzieści lat później – w 1712 roku – utworzono wieś. Wówczas zaczęli osiedlać się na tym terenie pasterze. Karczowali lasy, by uzyskać teren pod budowę chat i do wypasu bydła rogatego. Było to zadanie wymagające dużo czasu, wysiłku i cierpliwości. Od połowy XVIII do połowy XIX wieku pasterstwo doskonale się rozwijało, stanowiąc główne źródło utrzymania dla Koniakowskich górali. Zaczęło podupadać od lat 50 XIX stulecia, za sprawą zniesienia w cesarstwie Habsburgów prawa serwitutów. Konieczne stało się znalezienie nowego źródła utrzymania. Jednym z nich, od przełomu XIX i XX wieku, okazała się być sprzedaż ręcznie robionych koronek Koniakowskich. Pozyskane z nich pieniądze nieraz stanowiły podporę dla domowego budżetu.  

majtki koronkowe wykonane w Koniakowie bielizna koronkowa wykonana na szydełku w Koniakowie stringi koronkowe wykonane w Koniakowie

Koniaków przez blisko 200 lat swojego istnienia wchodził w skład Księstwa Cieszyńskiego, które stanowiło jedną z wielu części ogromnego państwa, nad którą rządy sprawowali cesarze z dynastii Habsburgów. Zmiana nastąpiła dopiero pod koniec 1918 roku, gdy monarchia Austro-Węgierska chyliła się ku upadkowi. Utworzona jesienią 1918 roku Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego, 30 października ogłosiła przynależność Śląska Cieszyńskiego do Polski i przejęła władzę w imieniu odradzającego się państwa polskiego. Niebawem rozpoczął się spór między Polską i Czechosłowacją o przynależność tego terenu. O ostatecznym podziale politycznym tego terenu zadecydowała dwa lata później, w 1920 roku Rada Ambasadorów. Śląsk Cieszyński podzielono między oba państwa. Beskidzka Trójwieś (Koniaków, Istebna, Jaworzynka) znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej. Kolejna zmiana nastąpiła w roku wybuchu II wojny światowej – w 1939 roku, gdy Śląsk Cieszyński został włączony do III Rzeszy. Okres okupacji niemieckiej oznaczał dla mieszkańców Koniakowa oraz innych wsi ciągły niepokój o własne życie – przez 6 lat okupanci stosowali różnego rodzaju represje wobec okolicznej ludności. Na terenie Beskidu Śląskiego, głównie na obszarze pasma Baraniej Góry – czyli na północny-wschód od Koniakowa, działalność zbrojną prowadziły grupy polskich partyzantów. Wyzwolenie Koniakowa nastąpiło 1 maja 1945 roku, dzień wcześniej żołnierze niemieccy wycofali się w kierunku Istebnej. Przez dwa miesiące nadzór nad terenem Trójwsi i okolic sprawowali Sowieci. Pierwsi polscy żołnierze objęli placówkę w Koniakowie 30 czerwca 1945 roku. Po II wojnie światowej Śląsk Cieszyński ponownie powrócił w granice Polski, co ostatecznie potwierdzono w 1958 roku.

Ewelina Zych

 

Literatura:

  1. Małgorzata Kiereś, Ojcowizna Koniakowskich górali”, Koniaków 2012
  2. M. Kiereś, Koronka Koniakowska, Istebna 2010
  3. Przewodnik po gminie Istebna: Istebna – Jaworzynka – Koniaków, 2011
  4. www.koniakow.eu [odczyt 29.04.2013]
  5. www.beskidslaski.pl [odczyt 29.04.2013]