Koronki koniakowskie i bielizna koronkowa

Koronki Koniakowskie i damska bielizna koronkowa

„Na styku trzech granic polskiej, czeskiej i słowackiej jest takie miejsce, gdzie w ciszy świerkowego lasu i gór otulonych bielutkimi mgłami powstają koniakowskie koronki, delikatne jak nitki babiego lata” (cyt. Małgorzata Kiereś, „Koronka Koniakowska”, s. 9)

Koronki Koniakowskie stanowią wizytówkę nie tylko dla Koniakowa, ale i dla całego Beskidu Śląskiego. Są znakiem rozpoznawczym Trójwsi i mogłoby się wydawać, że kobiety mieszkające w Koniakowie od zawsze zajmowały się heklowaniem, czyli szydełkowaniem.

Historia koronki Koniakowskiej jest o ponad połowę krótsza niż historia samego Koniakowa. Można by powiedzieć, że jest ona dużo młodszą siostrą wsi, istniejącej od początku XVIII wieku. Pierwsze koronki na terenie Trójwsi wyrabiano w latach 80 XIX wieku. Początkowo góralki z Koniakowa zajmowały się wyrobem modnych u schyłku XIX wieku koronek czepcowych. Posiadanie takiej ręcznie robionej ozdoby świadczyło o zamożności i guście właścicielki takiego koronkowego nakrycia głowy. Budziło uznanie wśród innych kobiet oraz dodawało uroku.

Z biegiem lat i zmianami w modzie, koronczarki zaczęły wykonywać okrągłe koronkowe serwetki, nazywane w Koniakowie „różyczkami”. Regionalna koronkowa serwetka z Koniakowa ma symetryczny wzór zbudowany na planie koła. Składa się z wielu drobnych elementów, połączonych ze sobą. Im więcej tych elementów, im bardziej są różnorodne i im nitka cieńsza, tym serwetka jest piękniejsza. Wśród motywów zdobniczych dominują elementy roślinne. Wymyślając je koronczarki z Koniakowa i okolic inspirowały się otaczającą je beskidzką przyrodą – kwiatami, ziołami, liśćmi. Niektóre tworzyły specjalne zielniki z zasuszonych kwiatów i później odwzorowywały je przy pomocy cieniutkiej nitki i szydełka.

aniołek szydełkowy koronkowy wykonany ręcznie przez koronczarki z Koniakowa koronki koniakowskie ozdoby koronkowe wykonane w Koniakowie 

Tajniki heklowania, czyli szydełkowania, dziewczęta poznawały w miejscowej szkole podczas zajęć praktycznych, a także uczyły się ich od matek i babć. Koronczarstwo stało się dla Koniakowa piękną tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie, a nauka kolejnych wzorów wymagała od młodych góralek wiele cierpliwości. Dla uzyskania konkretnych motywów zdobniczych konieczne jest wykonanie określonej sekwencji oczek – nie może ich być ani za dużo ani za mało. W tym właśnie tkwi sekret piękna i niepowtarzalności Koniakowskich koronek. Szydełkowanie jest zajęciem wymagającym od koronczarek ogromnej, niemal chirurgicznej precyzji oraz wyobraźni artystki. Nie bez powodu wiele z nich nazywa się Twórczyniami Ludowymi.

Szybko okazało się, że wyrabianie na szydełkach koronki mogą stanowić dla utalentowanych koronczarek źródło dochodu. Już od początku XX wieku sprzedawały misternie wykonane serwetki. W okresie międzywojennym zawoziły je do Wisły, a stamtąd trafiały między innymi do Krakowa. Koronki Koniakowskie cieszyły się wówczas dużym zainteresowaniem wśród turystów odwiedzających Beskidy. O dużej popularności ręcznie wyrabianych pamiątek świadczy fakt, że w 1937 roku, podczas Tygodnia Góry w Wiśle, otworzono oddzielne stoisko, na którym wystawiano i sprzedawano wyroby z koronki Koniakowskiej. W tym samym roku sprzedawano je również podczas targów w Katowicach. A w 1938 roku wystawiono w Domu Narodowym w Cieszynie.

sztuka koronczarstwa jest przekazywana z pokolenia na pokolenie Koronczarki przy pracy koronczarki w galerii z koronkami koniakowskimi

Po II wojnie światowej koronki Koniakowskie po raz pierwszy zawieziono do Warszawy. Tam bardzo szybko wzbudziły zainteresowanie wśród najwyższych władz, z Ministerstwem Kultury i Sztuki na czele. W tradycję tę wpisuje się firma „Koniaków Koronki Koniakowskie Paweł Kajzar”, która dostarcza wyroby z koronki Koniakowskiej do Pałacu Prezydenckiego, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów RP oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. .Regionalne wyroby z Koniakowa od lat są przekazywane przedstawicielom władz państwowych obcych państw odwiedzającym Polskę, a także hierarchom kościelnym.

Obok przedstawicieli władz, koronki z Koniakowa są doskonałym pomysłem na oryginalny i stylowy prezent oraz chętnie wybieraną i cenioną pamiątką przywożoną przez turystów z Beskidzkiej Trójwsi i okolic. Zachwycają się nimi nie tylko Polacy ale również mieszkańcy innych krajów Europy i świata. Obok tradycyjnych serwetek mogą oni wybrać także koronkowe obrusy i bieżniki, elementy stroju wykonane z koronki: bluzeczki, rękawiczki, czapeczki, koronkową biżuterię, firanki z koronki, a także koronkową bieliznę. Są one wykonywane ręcznie, dlatego każdy egzemplarz jest niepowtarzalny i wyjątkowy.

Ewelina Zych

 

Literatura:

  1. Małgorzata Kiereś, Ojcowizna Koniakowskich górali”, Koniaków 2012
  2. M. Kiereś, Koronka Koniakowska, Istebna 2010
  3. Przewodnik po gminie Istebna: Istebna – Jaworzynka – Koniaków, 2011
  4. www.koniakow.eu [odczyt 29.04.2013]
  5. www.beskidslaski.pl [odczyt 29.04.2013]